1921 ve 1924 ANAYASALARI
20 Ocak 1921 Anayasası (Teşkilatı Esasiye Kanunu)
20 Ocak 1921'de, TBMM tarafından kabul edilen ilk Anayasa (TeşkilatıEsasiye Kanunu), TBMM'nin dokuz aylık çalışmasından ve uzungörüşmelerden sonra kabul edilmiştir. Bu Anayasa, dağılan ve yok olanOsmanlı İmparatorluğu yerine yeni bir devletin kuruluşunu hukuki yöndenbelirten ve varlığını sağlayan bir eserdir. Yeni Anayasa aynı zamandamilli egemenliği hakim kılan ve vatanın kaderine milli egemenliğintemsilcisi Büyük Millet Meclisi'nin el koymasını mümkün kılan ve onunmeşruluğunu da tanıtan, hukuki ve siyasi değeri olan bir belgedir.
20 Ocak 1921'de kabul edilenAnayasa, 23 asıl, bir de ayrı madde halinde iki kısım olarakdüzenlenmiştir. Genel esasları kapsamaktadır. Anayasanın kısa oluşu, odevrin özelliğinden ileri gelmekteydi. Sadece olağanüstü şartları veacil ihtiyaçları karşılamak için, kısa ve özel bir anayasahazırlanmıştı. 20 Ocak 1921 Anayasası bir geçiş dönemi anayasasıolarak, Milli Mücadelenin çok dinamik olağanüstü şartlarına uymakta vedemokratik niteliğinin yanı sıra ihtilalci karakterini de korumaktaydı.Anayasanın ruhunda ve mantığında kuvvetler birliği sistemi hakimdi.Milli iradeyi millet namına temsil eden tek yetkili organın, TürkiyeBüyük Millet Meclisi olduğunu belirtmektedir. Başkansız bir Cumhuriyetkuran bu Anayasa ile milli irade Meclis tarafından tescil edilmekte veyürütülmekte, böylece kuvvetler birliği esası, kuvvetlerin şuurlu birmerkezde toplanmasını ve tek bir iradeye bağlanmasını da şartkılınmaktadır.
20 NİSAN 1924 Anayasası
20 Ocak 1921 tarihli Anayasa(Teşkilatı Esasiye Kanunu) olağanüstü devrin, olağanüstü şartlarıiçinde çıkarılmış dinamik bir dönemin anayasası idi. Daha sonra,şartlar değişmiş, Cumhuriyet ilan olunmuş, Türk devrimi aksiyonevresinden yeniden düzenleme, reformlar evresine yönelmişti. YeniTürkiye'nin yeni bir Anayasaya ihtiyacı vardı. TBMM'nde çalışmalar vemüzakereler sonunda, 20 Nisan 1924'te 105 maddeden oluşan yeni Anayasakabul edildi.
20 Nisan 1924'te kabul edilen yenidevletin ikinci Anayasası, Milli Mücadelenin kazanılmasından veCumhuriyetin ilanından sonra, demokrasi ilkesine değer veren biranayasa olarak düzenlendi.
1924 Anayasası, dayandığı ilkelerbakımından, 1789 Fransız İhtilali'nden itibaren gelişen ferdiyetçi vehürriyetçi hukuki ve siyasi ideolojiyi temsil etmekte ve aynı zamandasiyasi fikir akımlarının tarihi gelişmesinden de faydalanmaktadır. BuAnayasa hazırlanırken, 1921 tarihli Anayasanın dayandığı temelesaslardan esinlenilmiştir. Milli egemenlik, tek meclis ve kuvvetlerbirliği ve meclisin üstünlüğü prensipleri, 1921 Teşkilatı EsasiyeKanunu'ndan alınmış ve geliştirilmiştir.
1924 Anayasası, egemenliğinyalnızca millete ait olduğu ve ancak TBMM tarafından kullanılacağıesasına uygun olarak hazırlanmıştır. Egemenliğin kayıtsız şartsızmillete ait olması, ona bir diğer ilahi veya beşeri otorite ve makamınortak olamayacağını kabul etmek demektir. Bu ilkeyle egemenliğin milliniteliği 1924 Anayasasında daha belirli bir şekilde ortaya çıkmıştır.Kayıtsız ve şartsız millet egemenliği düşüncesinden hareket edenAnayasanın siyasal sistemi, böylece devlet içinde Büyük Millet Meclisitarafından temsil olunan; tek kuvvet, tek meclis ilkesinedayanmaktadır. 1924 Anayasası meclis hükümeti ile parlamenter hükümetsistemi arasında bir köprü görevi görmüştür. 1924 Anayasası, 1921Anayasasından daha yumuşak bir kuvvetler ayrımına yer vermiştir. Milliegemenlik ve meclisin üstünlüğü sistemini geliştirmiş, Anayasa alanınıdaha geniş ve yaygın bir şekilde düzenlemiş, kamu özgürlüklerine genişyer vermiştir.
|