Türkiye Cumhuriyeti dönemi,başlangıçta İttihat ve Terakki ile Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-iMerkeziyet düşüncesi arasında denge arayışları içindedir. Kuruluşyıllarında pür devletçi bir ekonomik model yerine devlet ağırlıklı birkarma ekonomi modelinin uygulanmasına çalışılmıştır (Yayla,1998:57).

Türkiye Cumhuriyetinin temel politikalarının belirlenmesinde etkiliolan İzmir İktisat Kongresinden sonra Yurt Sanayiini ve ticaretinigeliştirmeyi amaçlayan, özel girişime öncelik veren, onu koruyan,mülkiyet hakkına saygılı bir ekonomik düzeni yasal çerçevesi vekurumlarıyla oluşturmak (Çavdar,1997:203). İktisadi olarak benimsenenağırlıklı yapı "liberal bir ekonomi" modelidir, ancak ülke birikimleribuna elvermemiş; dünya ekonomik bunalımının da etkisiyle sonraki yıllargittikçe ağırlaşan siyasi ve ekonomik devletçilik egemen olmuştur(Eriş, 1999:71).

Türkiye'de devlet güdümlü ekonominin, Okyar'( 1996: 40) ın deyimiylekumanda ekonomisinin yerleşmesine yol açan başlıca olay, 1930’luyıllarda dünya iktisat buhranının Türk ekonomisi üzerindeki tersetkilerini gidermek ve teknolojide zayıf kalmış özel sektörün,ekonomiyi hareketlendirmek gücünü tamamlamak teşebbüsü oldu. Fakatdevletçiliği kurmak ekonomimizin belli başlı sahalarında kapsamlıdevlet müdahalelerini gerektirdi.

Politik ve ekonomik devletçiliğin iktidarın tekelleşmesine yol açması,toplumda devamlı surette antidemokratik yapılanmayı teşvik etmiş vedemokratikleşmeyi geciktirmiştir. Ekonomik devletçilik aynı zamandaOsmanlıdan miras kalan siyasal kapıkulu geleneğinin sürdürülmesinisağlamış, cemaat toplumundan bireyleşmeye geçmeyi de geciktirmiştir(Akalın, 1996:89-90).

Çok kaba hatlarıyla 1938 e gelindiğinde Türkiye'deki imalat sektörünün%50 den fazlasının kamu sektöründe bulunmaktadır (Mardin, 2000:229).Bugün Türkiye'de devletin kayıtlı ekonomi içindeki payının %60 olduğunusöyleyebiliriz (Akalın,1996:86).

Refah devleti uygulamalarının Türkiye gibi geri kalmış ülkelerdekiyansıması olan devlet kapitalizmi, devlet eliyle özel sektörün oluşmasıve güçlenmesini hedeflerken korumacı politikalarla sırtını devletedayayan, sürekli devletin kaynaklarıyla beslenerek ayakta duran zayıfbir özel sektörün gelişmesine neden olmuş; diğer yandan yerli ekonomiyigüçlendirmek adına yabancı sermayenin girişini engelleyerek tüketicinintercih hakkını engellemiştir. Buna karşılık özel sektöre öncülük ederekkalkınmanın lokomotifi olmayı arzu eden devletin ekonomik genişlemesisürekli artmıştır.

Özel sektörün açığını kapatmak amacıyla başlanan ekonomik faaliyetleraynı zamanda devletten iş bekleyen kişiler için kazanç kapısı olmuş;sürekli şişirilen kadrolar verimsizliğe yol açtığı gibi devlet babaanlayışının kökleşmesine de neden olmuştur. Böyle bir anlayış “bensizin yerinize düşünür ve yaparım” yaklaşımı ve toplum açısından dasırtını devlete dayama, tembellik ve uyuşukluk sonucunu doğurmuş;girişimciliği yok etmiştir.


ALINTI Eğitimde Özelleştirme/ Yükseklisans Tezi/2000