Ankara’nın Başkent Oluşu
LozanBarış Antlaşması'nın TBMM tarafından onaylanmasından sonra, İstanbul 23Eylül 1923'ten itibaren tahliye edilmeye başlandı. 6 Ekim 1923'deİstanbul'un yabancı işgal kuvvetleri tarafından boşaltılmasıtamamlandı. Yabancı işgal kuvvetlerinin İstanbul'dan ayrılması, gündemehükümet merkezi sorununu getirdi. İsmet Paşa (İnönü) hükümet üyesiolmakla beraber, Ankara'nın başkent oluşunu öngören önergeyi 9 Ekim1923'te on dört arkadaşı ile birlikte, Malatya Milletvekili olarakTBMM'ne verdi. İsmet Paşa, Ankara'nın hükümet merkezi olması konusunuacil bir sorun olarak görmekte ve Lozan'dan itibaren zihnine yerleşmişbulunduğunu ifade etmektedir. İsmet Paşa'ya göre, Ankara'nın başkentolması iç ve dış çeşitli sebeplere dayanmaktadır: "Lozan'da Batıdünyasının murahhasları, mütehassısları, diplomatları ile görüşüyorum.Bunlar İstanbul Hükümeti'ni İstanbul muhitini tanıyan insanlar ve yenidevletin o muhitin insanlarına göre kurulmasını arzu ediyorlar. Bunuher hallerinden anlıyorum. Bizim bakımımızdan meselenin dahaehemmiyetli ve değişik cepheleri var. Bir defa Boğazlar askeri bakımdantamamıyla açık, tamamıyla emniyetsiz. Bu vaziyetteyiz. LozanAntlaşması'yla elde edebildiğimiz neticeler ve tarihi şartlar biziendişeye sevk ediyor. Ayrıca Anadolu'nun ortasında bulunarak ve birAnadolu hükümeti olarak yeni devleti çalıştırmak istiyoruz".
İsmetPaşa'ya göre; Ankara'nın hükümet merkezi olması meselesinin, hilafetlebir ilgisi yoktur. Fakat, Ankara hükümet merkezi olunca, hilafet birbakıma devletimizin dışına atılmış oluyor: "Gerçi biz hilafeti devamlıbir müessese olarak düşünmüyoruz, Fakat Ankara'nın hükümet merkeziolması ve hilafet merkezinin İstanbul'da bulunması, ondan kurtulmakiçin ayrıca bir temel vasıta olacaktır."
Teklifedilen Anayasa maddesi gayet kısadır: Türkiye Devletinin makarrıidaresi Ankara şehridir." Ancak teklif edilen kanun maddesiningerekçesi, Ankara'nın yeni Türkiye'nin merkezi olması gereğiniaçıklamaktadır. Gerekçe özetle, yeni Türkiye'nin varlığının, ülkeninkuvvet kaynaklarının gelişmesinin sağlanması, Anadolu'nun merkezindebaşkent tesis etmek lüzumunu açıklıyor ve coğrafi ve stratejik durum,iç ve dış güvenlik de bunu gerekli görüyordu.
13Ekim 1923'te TBMM'de kabul edilen tek maddelik bir yasa ile Ankara,yeni devletin başkenti olmuş ve böylece devlet merkezinin İstanbulolacağı yolundaki çekişmelere son verildiği gibi, Cumhuriyetin ilanıiçin de bir adım atılmıştır. Bu, aynı zamanda Milli Mücadele'ninbaşından beri uygulanan Ankara'nın İstanbul'a hakim olacağı esasınınbir sonucu idi.

ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASI İÇİN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI'NA VERİLEN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ TEKLİFİ
Yüksek Başkanlığa,
LozanAntlaşması'nın tamamlayıcılarından tahliye protokolünün uygulanması sonbulmuş ve baştan başa yabancı işgalinden kurtulan Türkiye'nin fiilenkuruluşu tahakkuk eylemiştir. Milletimizin en değerli beldelerindenİstanbul'umuz, İslamiyet'in hilafet merkezi olma durumunu, İslam alemiiçinde tahsisen ve hasren Türk milletinin savunma vasıtalarına emanetedilmiş olarak sonsuza kadar sürdürecektir. Diğer taraftan TürkiyeDevleti'nin idare merkezi için Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kararvermek zamanı gelmiştir.
Birdevletin merkezini tayin için esas olacak düşünce, yeni Türkiye'ninidare merkezinin Anadolu'da ve Ankara şehrinin seçilmesini gereklikılmaktadır. Söz konusu düşünce; Antlaşma ile Boğazlar için kabuledilen hükümler, yeni Türkiye'nin varlığının esası, memleketin kuvvetkaynakları ve gelişmesini Anadolu'nun merkezinde tesis etmek gereği,coğrafi ve stratejik durumunun müsaadesi çerçevesinde iç ve dışgüvenliğin sağlanması hususunda geçmişte edinilmiş tecrübelerleözetlenebilir. Bu düşüncelerin her biri, başlı başına bir önemligerekçe sayılacak durumdadır. Devletinidare merkezinin yeni bir şekilde tesis ve gelişmesine bir an öncebaşlamak iç ve dış tereddütlere son vermek için alttaki kanunmaddesinin kabulünü arz ve teklif ederiz.


Kanun maddesi : Türkiye Devleti'nin idare merkezi Ankara şehridir. 9 Ekim 1923 Malatya:İsmet İnönüÇorum:Ferit TörümküneyDiyarbakır:Zülfü TiğrelErtuğrul (Bilecik)r.Fikret OnuralpKütahya:Seyfi AydınMalatya:Hilmi OytaçKastamonu:M. MahirErzurum:RüştüErzincan:SabitSivas:RahmiBursa:Necati KurtuluşBursa:Refet (Canıtez)Konya:Kazım Hüsnü Beyİstanbul:Ali Rıza BebeKarahisarıSahip:M. Kamil